De dossiers zijn rond. Nu begint het echte werk

Startsein 

Nu de dossiers zijn vastgesteld, zijn de scholen aan zet. “Het onderwijs staat nu in de startblokken om de opleidingen aan te passen aan de inhoud van de nieuwe dossiers", zegt Hans Haring van Wij Techniek. Voor bedrijven betekent dat vooral meer duidelijkheid over de kennis en kunde van stagiaires en nieuwe medewerkers. “Wat iemand beheerst aan kennis en vaardigheden is nu soms wat diffuus", zegt Brigitte Boots van Techniek Nederland. “Dat willen we helderder hebben."

Breed én diep 

Studenten krijgen een bredere basis wanneer dat kan en verdiepen waar dat nodig is. Dat is een bewuste keuze, zegt Boots. „We leiden niet alleen op voor een eerste baan, maar voor een loopbaan in de techniek. De ontwikkelingen gaan razendsnel. Met een brede basis van systemen en installaties, en hoe die zich tot elkaar verhouden, kunnen vakmensen zich nieuwe kennis veel sneller eigen maken". Breed betekent niet oppervlakkig. “Specialisatie blijft belangrijk", benadrukt Boots. “Een brede basis is het fundament waarop je bouwt. Het een sluit het ander niet uit."
Binnen hetzelfde dossier zijn nu allebei de routes mogelijk, vult Haring aan. „Een schoolverlater van het vmbo wil je nog breed opleiden. Maar de dochter van de installateur die echt de beveiligingstechniek in wil, die wil je zo snel mogelijk binnen die context opleiden”.

Adviesprofielen 

Kiezen vraagt wel om houvast. Daarom ontwikkelen Techniek Nederland en Wij Techniek samen met onderwijs en bedrijfsleven adviesprofielen. Zo heten ze voorlopig. Ze bouwen mede voort op de regioprofielen die er al zijn.

Voor Boots draait het vooral om de vraag van bedrijven. “In de adviesprofielen maken bedrijven concreet welke vakkennis, vaardigheden en beroepshouding zij van beginnende vakmensen verwachten. Zo kan het onderwijs daar gericht op aansluiten."
Wat staat erin? Per soort werk ook de werkprocessen en het niveau waarop een beginnend vakmens die beheerst. Ook veiligheidsnormen en regelgeving krijgen een plek. Scholen, leerbedrijven en opleidingsbedrijven kunnen de adviesprofielen gebruiken bij hun lesprogramma, de beroepspraktijkvorming (bpv) en de examens.
Het grote verschil met een dossier is de snelheid. Een kwalificatiedossier aanpassen is volgens Boots “net een olietanker keren". Bij adviesprofielen werkt dat anders. “Die beheren wij zelf in nauwe afstemming met het onderwijs", zegt Haring. “Als we vinden dat iets aangepast moet worden, doen we dat bij wijze van spreken morgen."

Snel bijsturen 

Haring noemt de wetgeving rondom het verplicht invoeren van de hybride warmtepomp als voorbeeld. Toen die opkwam, moest het onderwijs bijsturen met losse mbo-certificaten, want de dossiers konden niet snel genoeg mee. “Nu is het ruim omschreven: je moet met relevante, actuele technieken kunnen werken. Via het adviesprofiel kunnen we dan just in time adviseren, in plaats van een traject van drieënhalf tot vier jaar in te gaan."

Voor Boots is dat precies de winst voor bedrijven. “Zo kunnen nieuwe inzichten en ontwikkelingen uit de praktijk eerder een plek krijgen in het onderwijs. En blijft het onderwijs beter aansluiten bij de actuele behoeften van het bedrijfsleven."

Wat levert het op? Haring verwacht vakmensen die sneller en effectiever inzetbaar zijn. Dat scheelt faalkosten. En bedrijven zijn minder tijd en geld kwijt aan het bijscholen van nieuwe mensen. “En de vakmensen profiteren er zelf van. Die merken: ik heb geleerd wat ik moet doen."

Geen voorschrift 

Boots wil één ding duidelijk maken. „Wij willen als branche niet voorschrijven hoe iedere mbo-opleiding eruit moet zien. We maken samen helder wat een beginnend vakmens minimaal moet kennen en kunnen. Vanuit die basis moet er ruimte zijn voor scholen, bedrijven en regio's om eigen keuzes te maken." Haring zegt het korter: „Het adviesprofiel heeft geen formele status. Het is een advies."
Het onderwijsveld vroeg daar ook zelf om. Dat bleek uit een vooronderzoek dat CINOP deed in opdracht van Wij Techniek en Techniek Nederland. Ruim 150 mensen uit onderwijs, bedrijfsleven en branche praatten mee in zes focusgroepen. Hun boodschap: we willen houvast bij de brede dossiers. Anders legt iedere school ze op zijn eigen manier uit, en wordt een diploma minder herkenbaar. De profielen moeten dan wel samen ontwikkeld worden, als richting en niet als verplichting.

Houvast 

Dat het veld behoefte heeft aan houvast, bleek uit een vooronderzoek dat CINOP deed in opdracht van Techniek Nederland en Wij Techniek. Ruim 150 mensen uit onderwijs, bedrijfsleven en branche praatten mee in zes focusgroepen. Vooral docenten zoeken steun bij het vertalen van de brede dossiers naar hun lessen. Tegelijk zit veel actuele kennis over nieuwe technieken en het vak bij de bedrijven.

“De uitdaging is om die kennis goed te ontsluiten en samen te vertalen naar onderwijsinhoud", zegt Boots. Daarbij helpt een gedeeld interpretatiekader: een gezamenlijke manier om de dossiers te lezen. Dan vertalen scholen de vraag van bedrijven op een vergelijkbare manier. Opleidingen blijven herkenbaar, en studenten zijn goed voorbereid op het werk van nu.