De bouwgrenzen oprekken met mycelium

Het eerste echte project met mycelium hebben ze al achter de rug bij Heijmans. En er staan er nog meer op de rol voor komend jaar. “We willen laten zien dat mycelium nu al toepasbaar is in gebouwen, samen met andere bio-based bouwmaterialen”, zegt Ralph Oduber, hoofd innovatie en innovatie-ecosystemen bij Heijmans. “Als je duurzamer kunt bouwen, waarom zou je dat dan niet doen?”

Idee

Het is voor Oduber de kroon op een lange zoektocht. “We wilden echt aan de slag gaan met bio-based bouwmaterialen, de grenzen oprekken. Hoe ver kunnen we gaan? We zijn langs geweest bij allerlei startups, ateliers en universiteiten, om onze bouwkennis te verbinden met hun knowhow. Dan loop je vanzelf tegen een idee aan dat je samen verder kunt brengen.”

1.001 manieren

Dat werd dus mycelium: de schimmeldraden die paddenstoelen en andere zogenaamde schimmelvruchten met elkaar verbinden. Door het te kweken in een mal kun je er allerlei materialen mee maken. Oduber: “Bijvoorbeeld tegels, plafonddelen, wandpanelen, gevelelementen maar ook meubilair en akoestische panelen. Je kunt het op 1.001 manieren toepassen.”

Prototype

Als aftrap ontwikkelde Heijmans samen met ontwerpers Eric Klarenbeek en Maartje Dros de Growing Facade, een modulair wandsysteem van mycelium. “We wilden met een prototype laten zien wat er mogelijk is. Het moet tot de verbeelding spreken, zodat het reuring geeft en mensen willen weten wat het is en hoe het werkt. Daarna ga je het pas maakbaar maken en praktisch inzetbaar.”

Minder CO2

De eigenschappen van mycelium zijn bijzonder geschikt voor de bouw. Door het te verwarmen tijdens het productieproces kun je het elke gewenste hardheid meegeven. Het materiaal isoleert zowel akoestisch als thermisch en zorgt voor een flinke CO2-vermindering ten opzichte van traditionele bouwmaterialen.

Bouwplaats

Ralph Oduber: “We kunnen mycelium nu al gaan gebruiken voor de afwerking van binnenwanden, vast interieur en gevels. Want het is ook een prachtig zichtmateriaal dat lang mooi blijft, los van de functies die het in zich heeft. Dus voor dit soort doeleinden zul je mycelium binnenkort al tegen kunnen komen op de bouwplaats.”

Installateurs

En wat betekent de opkomst van mycelium voor installateurs? “Voor monteurs verwacht ik niet dat er wezenlijk veel verandert. In een paneel van mycelium kun je gewoon boren en stopcontacten aanleggen, om maar wat te noemen. Maar op ontwerpniveau verandert er wel degelijk iets. Mycelium kan vocht reguleren en heeft andere brandwerende en isolerende kwaliteiten. Dat heeft gevolgen voor bijvoorbeeld de klimaattechnische installatie. Installaties kunnen er dus anders uit gaan zien.”

Opschalen

Wanneer gaan we het eerste gebouw van mycelium zien? Dat kan nog wel even duren, stelt Oduber. “Ik denk dat we aan het begin staan van iets heel moois. We lopen in Nederland voorop met een aantal goede kweeklocaties. Maar opschalen kost tijd, wil je de kwaliteit constant maken of nog verder opschroeven. Aan de andere kant gaan de ontwikkelingen heel hard: een paar jaar geleden werd je nog voor gek verklaard als je over bouwen met schimmel begon. En kijk wat we nu al kunnen.”

Zeewier

Oduber gelooft heilig in mycelium als bouwmateriaal. “Omdat het gewoon kán. Maar dat geldt ook voor bouwmaterialen van zeewier en algen. Of glas gemaakt van bacteriën. Bouwen met schimmel is niet dé oplossing, het is onderdeel van een hele beweging van bio-based bouwmaterialen. Als het werkt, is er geen enkele reden om het niet te gebruiken.”